Paalrot is de gebruikelijke naam voor aantasting van houten funderingspalen door schimmels. Het ontstaat als het hout boven het grondwater komt te staan en zuurstof krijgt, terwijl het vochtig blijft. Dat heet droogstand. Bacteriën kunnen houten palen ook aantasten, zelfs onder water. Dat heet palenpest. Of je palen zijn aangetast, zie je niet aan de buitenkant van het huis. Dat blijkt pas uit onderzoek in een inspectieput, met houtonderzoek.
In het kort
- Paalrot is schimmelaantasting van houten palen bij zuurstof en vocht. Een te lage grondwaterstand bij de paalkop kan de oorzaak zijn.
- Palenpest is aantasting door bacteriën. Die kan ook onder water optreden, vooral in palen van grenenhout.
- Er is geen vaste termijn waarna een paal zijn draagkracht verliest. De leeftijd van de palen zegt dat niet.
- Een QuickScan stelt de toestand van het hout niet vast. Daarvoor is onderzoek aan de fundering nodig, met inspectie en houtonderzoek.
- Water aanvullen kan verdere schimmelaantasting remmen, maar maakt aangetast hout niet weer sterk.
Hoe ontstaat paalrot?
Schimmels hebben 3 dingen nodig: vocht, zuurstof en voeding. Onder de grond is het altijd vochtig, en het hout van de paal is de voeding. Zolang de palen helemaal onder water staan, komt er geen zuurstof bij. Zakt het grondwater tot onder de bovenkant van het funderingshout, dan kan de schimmel aan het werk.
Volgens RVO kan het grondwater bewust of onbewust dalen. Een waterschap verlaagt soms tijdelijk het peil om veel regen op te vangen. Dat geeft niet meteen problemen. Een langdurig lager peil, vooral in droge zomers, waarschijnlijk wel. Onbedoeld kan het grondwater zakken door grote bomen die veel water opnemen, of door een lekkende rioolbuis die grondwater afvoert.
Let op: de grondwaterstand bij jouw huis is niet hetzelfde als het peil in de sloot of gracht. Bodem, regen, drainage, riolering en bemaling spelen allemaal mee. En 1 lage meting bewijst volgens het KCAF (Kennis Centrum Aanpak Funderingsproblematiek) nog geen schade.
Wat is het verschil tussen paalrot en palenpest?
Het KCAF gebruikt paalrot voor schimmelaantasting en palenpest voor aantasting door bacteriën. Sommige bacteriën hebben geen zuurstof nodig. Ze verplaatsen zich met het water door het hout, en dat lukt vooral in grenenhout met zijn open structuur. Onder water staan sluit aantasting dus niet uit. In de praktijk worden beide woorden door elkaar gebruikt. Het KCAF raadt aan om paalrot niet te gebruiken als verzamelnaam die alle oorzaken gelijkstelt.
Rot is ook niet de enige reden dat een huis op houten palen zakt. RVO noemt onder meer negatieve kleef, waarbij zakkende grond de palen mee omlaag trekt, palen die te kort of te weinig zijn, en een huis dat zwaarder is geworden door een verbouwing.
Hoe merk je dat je palen zijn aangetast?
Niet direct. Wat je ziet zijn de gevolgen als het huis ongelijk gaat zakken: scheuren in gevel of binnenmuren, scheve vloeren, klemmende deuren en ramen, of water dat in de kruipruimte opeens dichter bij de vloer staat. Die signalen kunnen ook een andere oorzaak hebben. Omgekeerd sluit het ontbreken van zichtbare schade een funderingsprobleem niet uit.
Hoe stel je paalrot vast?
Met funderingsonderzoek. Een QuickScan verzamelt signalen en geeft een advies over vervolgonderzoek, maar stelt de toestand van het hout volgens het KCAF niet vast. Daarvoor graaft een bureau een inspectieput langs de gevel, bekijkt de paalkop en neemt monsters uit het hout. Een laboratorium beoordeelt die monsters. Het rapport geeft dan een prognose en een advies over behoud, monitoring of herstel.
Wat kun je doen tegen paalrot?
- Water aanvullen. Volgens RVO kunnen funderingen worden gered door in droge perioden grondwater aan te vullen, als de aantasting nog niet te ver is. Het KCAF waarschuwt dat dit niet overal past en elders wateroverlast kan geven. Stem het af met deskundigen en betrokken partijen.
- Monitoren. Bij een fundering die nog voldoet, kan het rapport adviseren om de zakking en het grondwater te volgen volgens een meetplan.
- Herstellen. Is de draagkracht te ver aangetast, dan komt er een nieuwe fundering. Water aanvullen maakt aangetast hout niet weer sterk.
Waar begin je?
- Zoek uit of je huis op houten palen staat. Volgens RVO werd dat tot ongeveer 1970 veel gedaan, naast funderingen op staal. Het bouwjaar alleen geeft geen zekerheid.
- Kijk met de check per postcode of je buurt in een aandachtsgebied ligt.
- Leg scheuren en scheefstand vast met foto's en datum.
- Bespreek met je buren of jullie de fundering delen.
Dit artikel geeft algemene informatie. Laat je eigen situatie beoordelen door een erkend bureau.