Een fundering op staal is een fundering zonder palen. Onder de dragende muren zit een verbrede voet van metselwerk of beton die direct op de grond rust. Met het metaal staal heeft de naam niets te maken. Op zand of stijve klei gaat dat meestal goed. Staat de woning op klei of veen, dan zakt hij mee als die grond inklinkt. Gebeurt dat ongelijk, of daalt of stijgt het grondwater sterk, dan kan er schade ontstaan.
In het kort
- Op staal betekent: geen palen. De fundering draagt direct op de bodem.
- Deltares noemt dit ook een ondiepe fundering. De onderkant ligt doorgaans 80 tot 100 cm onder het maaiveld.
- Op zand of stijve klei kan volgens Deltares een ondiepe fundering worden toegepast, als het gebouw niet te zwaar is.
- Op klei of veen zakt de woning mee met de bodem. Volgens het KCAF (Kennis Centrum Aanpak Funderingsproblematiek) varieert dat van minder dan 1 mm tot meer dan 10 mm per jaar.
- Ongelijk zakken is het probleem, niet het zakken zelf.
- Volgens Deltares heeft het grootste deel van de 425.000 kwetsbare gebouwen in Nederland een ondiepe fundering.
Wat betekent op staal precies?
Het KCAF noemt de term zelf misleidend. Op wat wapeningsstaal na zit er geen staal in. Bij een fundering op staal staat onder de dragende muur een verbrede gemetselde voet of een betonvoet. Die voet draagt het gewicht van het huis rechtstreeks over op de grond eronder.
Het tegenovergestelde is een diepe fundering op palen, van hout of beton, die het gewicht afvoeren naar een dieper gelegen draagkrachtige laag. Deltares schrijft dat de keuze in principe afhangt van hoe samendrukbaar de bodem is en hoe zwaar het gebouw is. Bij oudere gebouwen was die afweging volgens Deltares niet altijd zo eenduidig, onder meer door beperkte kennis van de ondergrond.
Volgens het KCAF ging men vanaf ongeveer 1910 steeds vaker over op een gestorte betonstrook met daarop metselwerk. Onder oude gemetselde funderingen op staal ligt soms een houten roosterwerk. Dat hout hoort onder water te staan, net als bij houten palen.
Waar vind je funderingen op staal?
Een fundering op staal hoort volgens het KCAF te dragen op een zandlaag. In de praktijk is hij ook vaak op klei of veen gebouwd. Die laag kan 1 meter dik zijn, maar ook 20 meter of meer. Volgens het KCAF staan woningen die na 1970 zijn gebouwd in principe op betonnen palen of op een ondiepe fundering.
Deltares schatte in een rapport van 29 februari 2024 dat ongeveer 425.000 gebouwen in Nederland op korte termijn een verwachte technische levensduur van minder dan 15 jaar hebben. Iets minder dan een kwart daarvan staat op houten palen. De rest heeft een ondiepe fundering. Volgens Deltares kan dat aantal de komende 25 jaar fors toenemen, vooral door gebouwen met een ondiepe fundering die door klimaatverandering kwetsbaar worden.
Welke fundering onder jouw huis zit, staat vaak op de bouwtekening in het archief van je gemeente.
Wanneer wordt een fundering op staal een risico?
Een ondiepe fundering vervormt volgens Deltares mee met de grond. Of dat schade geeft, hangt af van wat de grond doet en hoe stevig de fundering is. Deltares schrijft dat een moderne gewapende betonstrook ongelijke vervorming beter opvangt dan een gemetselde fundering. Dit zijn de situaties die de bronnen noemen:
- Inklinkende klei of veen. Zakt de woning gelijkmatig, dan is er volgens het KCAF weinig aan de hand zolang de vloer niet onder straatniveau komt. Door een ongelijke ondergrond zakt een woning of bouwblok vaak ongelijk, en dan ontstaan scheuren en scheefstand.
- Droogte en een lage grondwaterstand. Volgens het KCAF zijn ongelijke zettingen door lage grondwaterstanden een oorzaak van schade aan panden op staal. Zettingen kunnen na jaren van bijna stilstand plots toenemen als het grondwater onder de onderkant van de fundering zakt.
- Een hoge grondwaterstand. Volgens Deltares kan een fundering op een natte ondergrond draagkracht verliezen, waardoor vervormingen ontstaan. Moderne ondiepe funderingen zijn daar volgens Deltares tegen bestand.
- Krimp en zwel van klei. Moderne funderingen zijn volgens Deltares meestal goed bestand tegen ongelijke vervorming, maar krimp en zwel noemt Deltares daarbij als uitzondering.
- Een buurpand op palen. Een woning op staal die aan 1 kant vastzit aan een pand op palen, komt volgens het KCAF steeds schever te staan.
- Extra gewicht. Een kruipruimte vullen met zand en daar een betonvloer op storten maakt de woning volgens het KCAF zwaarder, waardoor hij sneller zakt.
Er is nog een gevolg dat met de constructie zelf niets te maken heeft. Zakt de woning, dan komt de vloer dichter bij het grondwater. Het KCAF noemt grondwateroverlast en rottende houten vloeren als gevolg. FunderMaps rekent bij ondiepe funderingen daarom een apart risico, de ontwateringsdiepte: de afstand tussen de onderkant van de fundering en het grondwater.
Waar let je op bij een huis op staal?
Het KCAF geeft kopers van een woning op staal op klei of veen een aantal aandachtspunten mee. Ze zijn ook bruikbaar als je er al woont.
- Zoek de bouwtekening op in het archief. Geeft die geen duidelijkheid over het funderingstype, laat dan onderzoek doen.
- Kijk naar scheefstand en scheuren in het hele bouwblok, niet alleen in jouw woning.
- Kijk of er water in de kruipruimte staat en of er optrekkend vocht in de muren zit.
- Is er nog een oorspronkelijke houten vloer, controleer dan de vloer, de balken en de ventilatie eronder.
- Meet de hoogte van de begane grondvloer ten opzichte van straat, stoep en tuin. Is dat minder dan 10 cm, dan kan de vloer bij verdere zakking onder het maaiveld komen.
Wat als je fundering op staal problemen geeft?
Of herstel nodig is, blijkt uit funderingsonderzoek. Welke vormen van herstel er zijn, wat het kost en waarom je het meestal met het hele bouwblok aanpakt, staat in ons artikel over herstel van een fundering op staal.
Dit artikel geeft algemene informatie en is geen beoordeling van jouw woning. Laat je situatie beoordelen door een erkend bureau.